Bolang seni tobora yaxshiroq eshita boshlayapti. Unga sening ovozingga, otasining va yaqinlaringning so‘zlariga o‘rganishga imkon ber. Uning bilan gaplashishni, uni qanchalik yaxshi ko‘rishingni aytishni unutma. Muloqot jarayonida bolangning eshitish apparatidagi suyakchalar qotib boradi.
RIVOJLANISHGA AKSENT:
suyak to‘qimalari, o‘pka, eshitish organlari.
ZARUR VITAMINLAR VA MIKROELEMENTLAR:
kalsiy, vitamin D, temir, fosfor, rux, ftor.
Mundarija:
- Bolaning rivojlanishi
- Bolaning xulqi va ko‘nikmalari
- Bolaning rivojlanishi uchun vitaminlar va minerallar
Bolaning rivojlanishi
Sening bolang tug‘ilgandan keyingi ko‘rinishiga deyarli o‘xshaydi. Uning qo‘l-oyoqlari mutanosib holga kelgan. Ko‘zlari, lablari shakllangan. U asta-sekin vazn yig‘ishni boshlaydi, tanasini qoplagan mayda tuklar esa qorayishi mumkin2. O‘pkasi rivojlanishda davom etmoqda, xususan undagi qon tomirlari ham. Bolaning eshitish qobiliyati yaxshilanmoqda. Buning sababi — quloq suyakchalari qotib, tovush tebranishlarini ichki quloqqa yaxshiroq uzata boshlashidadir.
Bolaning xulqi va ko‘nikmalari
23-haftada bolang juda faol tepadi: u qo‘l va oyoqlari bilan boshqarilgan harakatlarni o‘rganmoqda. Hali tanasi nisbatan kichik va atrofida ko‘p homila suyuqligi borligi sababli, uning holati tez-tez o‘zgarishi mumkin. Hozir u ko‘pincha boshi yuqorida, oyoqlari pastga qaragan holatda joylashadi.
Bolaning rivojlanishi uchun vitaminlar va minerallar
Bolang tug‘ilguniga qadar barcha zarur moddalarni plasenta orqali sendan oladi. Shu sababli, kerakli vitamin va mikroelementlar iste’moliga alohida e’tibor berish juda muhimdir.
Masalan, selen (Se) yod almashinuvida muhim rol o‘ynaydi. Bu esa qalqonsimon bez salomatligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi3.
Kalsiy (Ca) skelet, tishlar, asab tizimi va yurakning to‘g‘ri shakllanishiga yordam beradi3. Suyaklarning rivojlanishi fosfor va vitamin D bilan ham bog‘liq bo‘lganligi sababli, bu moddalarning yetarli miqdorda qabul qilinishi juda muhim. Suyaklar salomatligi uchun magniy, ftor va rux ham kerak: masalan, ularning suyak zichligiga ta’siri bor4.
Temir (Fe) gemoglobin hosil bo‘lishi va qon yaratilishiga zarur5. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti har kuni kamida 30–60 mg temir iste’mol qilishni tavsiya qiladi6. Tavsiya etilgan dozaga tug‘ruqdan keyingi uch oy davomida ham amal qilish lozim7.
Manbalar:
- Pregnancy week 23, American Pregnancy Association. americanpregnancy.org (Murojaat sanasi — 30.08.2019).
- Embryology education and research website. Fetal Development. embryology.med.unsw.edu.au (Murojaat sanasi — 30.08.2019).
- Matalygina O.A. Homilador va emizikli ayollarning ovqatlanishi. Yechildigan va yechilmagan muammolar // Zamonaviy pediatriya masalalari, 2008. №5. B. 58–70.
- Palacios, C. (2006). Suyak salomatligida ozuqa moddalari roli, A dan Z gacha. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 46(8), 621–628.
- Bolalar ovqatlanishini optimallashtirish milliy dasturi. Rossiya Federatsiyasi / Pediatrlar ittifoqi va boshqalar. 2-nashr, tuzatish va qo‘shimchalar bilan. Moskva: PediatrЪ, 2016. — 36 b.
- Homiladorlik davrida temir va foliy kislotasi qo‘shimchalari. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti. who.int (Murojaat sanasi — 30.08.2019).
- Hanson M. A. va boshqalar. Xalqaro akusherlik va ginekologiya federatsiyasi (FIGO) tavsiyalari: o‘smirlar, homiladorlikka tayyorgarlik davri va ona ovqatlanishi: “Avval ovqatlanishni o‘ylang” // Int J Gynaecol Obstet. 2015 Oct;131 Suppl 4:S213–53.