Bolakay nafaqat yorug‘likni his qilish, balki ranglarni ham farqlash qobiliyatiga ega bo‘lib bormoqda: uning ko‘z to‘r pardasida rangni qabul qiluvchi maxsus hujayralar paydo bo‘lmoqda. Miya esa shu qadar tez rivojlanmoqdaki, bu davr “spurт” (inglizcha spurt — “keskin rivojlanish”) deb ataladi.
RIVOJLANISHGA E’TIBOR:
miya, yurak, buyraklar.
ZARUR VITAMINLAR VA MIKROELEMENTLAR:
omega 3 ko‘p to‘yintirilmagan yog‘ kislotalari, vitaminlar A, B1 va D, fosfor.
Mundarija:
- Bolaning rivojlanishi
- Bolaning xulqi va ko‘nikmalari
- Mutaxassislar va diagnostika
- Bolaning rivojlanishi uchun vitaminlar va minerallar
Bolaning rivojlanishi
Bolada teri osti yog‘ qavati shakllanishi davom etmoqda, shu tufayli terisi endi oldingidek juda yupqa ko‘rinmaydi. Shu davrda ko‘z to‘r pardasida rangli ko‘rishni ta’minlovchi hujayralar — kolbachalar shakllanadi2. Burun teshiklari harakatlana boshlaydi. Bola amniotik suyuqlikni “ichiga tortishi” mumkin. Shu tarzda u nafas olishni o‘rganadi va nafas mushaklarini mashq qiladi. Shuningdek, unda muvozanat hissi rivojlanmoqda: endi u fazoni bir oz bo‘lsa-da his qilib, tepani va pastni ajratishi mumkin.
Markaziy asab tizimida keskin rivojlanish — spurt sodir bo‘ladi. Bu vaqtda neyronlar orasidagi yordamchi hujayralar — gliyalar faol ko‘payadi. Neyronlarning o‘simtalari va asab tizimida impulslarni uzatuvchi sinapslar shakllanadi3.
Bolakayning sochlari o‘ziga xos rang va tuzilishga ega bo‘lib bormoqda. Uning yurak urishini stetoskop orqali eshitish mumkin. Yurak urish tezligi daqiqasiga qariyb 147–155 marta3.
Bolaning xulqi va ko‘nikmalari
25-haftada bolakay fazoda yaxshiroq mo‘ljal ola boshlaydi va harakatlari ancha mohir bo‘ladi. U faol ushlash harakatlarini qiladi va hatto kindik ichagini qo‘llari bilan siqib ham ko‘rishi mumkin.
Mutaxassislar va diagnostika
Agar shifokoring tashrif yoki tekshiruv belgilamagan bo‘lsa, 25-haftada mutaxassisga borish talab etilmaydi.
Balki oddiy UTT (UZI)dan tashqari, siz bilan bolaning otasi aniqroq tasvirga ega bo‘lishni xohlarsizlar. Buning uchun 3D yoki 4D UTTdan o‘tish mumkin. Real vaqt rejimida bolaning yuzini ko‘rasiz, uning mimikasi va harakatlarini kuzatishingiz mumkin. Shundan so‘ng shifokor sizga esdalik uchun suratlar yoki kichik video beradi. Bola tug‘ilgandan keyin uning o‘sha davrda o‘ziga naqadar o‘xshaganini tushunasiz. Lekin shunchaki qiziqish yoki hayajon uchun UTTdan o‘tish kerak emas. Tekshiruvning optimal muddatini shifokor belgilaydi.
Bolaning rivojlanishi uchun vitaminlar va minerallar
Bolaning o‘pkalari va vaznining yetarli ortishi uchun vitamin A zarur, u shuningdek immunitet shakllanishiga hissa qo‘shadi4. Bolaning suyaklari sog‘lom rivojlanishi uchun kalsiy, vitamin D va fosfor yetarli bo‘lishi kerak — fosfor kuchli mushaklar uchun ham muhim4. Asab tizimining sog‘lom rivojlanishi ko‘p jihatdan B guruhi vitaminlari, jumladan, tiamin — vitamin B1 ga bog‘liq. U, shuningdek, yurak-qon tomir va endokrin tizimi uchun ham muhim5.
Vitaminlardan tashqari, minerallar va yog‘ kislotalari kerak: masalan, mis, marganes va omega 3 ko‘p to‘yintirilmagan yog‘ kislotalari — ular bolaning tug‘ilgandan eying sog‘lig‘iga ham ta’sir qiladi6,7.
Manbalar:
- Pregnancy week 25, American Pregnancy Association. americanpregnancy.org (Murojaat qilingan sana — 30.08.2019).
- Seiler, M.J., & Aramant, R.B. (1994). Photoreceptor and glial markers in human embryonic retina and in human embryonic retinal transplants to rat retina. Developmental Brain Research, 80(1-2), 81–95.
- “Akusherstvo”, I.T. Ryabtseva — “SpecsLit”, 2010 — (Tibbiyot oliygohlari uchun darslik).
- Khayat S, Fanaei H, Ghanbarzehi A. Minerals in Pregnancy and Lactation: A Review Article. J Clin Diagn Res. 2017;11(9):QE01–QE05.
- Gromova O.A., Torshin I.Yu., Tetruashvili N.K., Lisitsyna E.Yu. “Vitamin yetishmovchiligi va tug‘ma nuqsonlar o‘zaro bog‘liqligi bo‘yicha tizimli tahlil”. Consilium medicum 2012;6:34–40.
- Ivanova I.E. “Mikroelementlar va vitaminlarning bolalarda tug‘ma nuqsonlarni oldini olishdagi ahamiyati”. Zdravoohranenie Chuvashii, 2016. №4. B. 46–51.
- Koletzko B. va boshqalar. World Association of Perinatal Medicine Dietary Guidelines Working Group. “Homiladorlik, emizish va chaqaloqlik davrida uzun zanjirli ko‘p to‘yintirilmagan yog‘ kislotalarining roli”. J Perinat Med. 2008;36(1):5–14.